ORCID nima va har bir muallifga nega kerak?

Tasavvur qiling: ikkita tadqiqotchining ism-familiyasi bir xil, yoki bitta muallif turli maqolalarda familiyasini turlicha yozgan — "Karimov A.", "A.B. Karimov", "Karimov Aziz". Xalqaro bazalar bu yozuvlarni qaysi biri kimga tegishli ekanini qanday aniqlaydi? Aynan shu muammoni ORCID hal qiladi.

ORCID nima?

ORCID (Open Researcher and Contributor ID) — tadqiqotchiga beriladigan takrorlanmas raqamli identifikator. U 16 xonali raqam ko'rinishida bo'ladi (masalan, 0000-0002-1234-5678) va muallifning butun ilmiy faoliyati davomida o'zgarmaydi. ORCID notijorat tashkilot tomonidan yuritiladi va dunyo bo'ylab millionlab tadqiqotchilar tomonidan ishlatiladi.

Agar DOI maqolani aniq identifikatsiya qilsa, ORCID muallifni aniq identifikatsiya qiladi. Bu ikkisi birgalikda ilmiy muomaladagi chalkashliklarni keskin kamaytiradi — DOI haqida batafsil alohida maqolamizda o'qishingiz mumkin.

ORCID muallifga nima beradi?

• Ism chalkashligidan himoya — ishlaringiz boshqa bir xil ismli muallifga "yozilib ketmaydi";
• Yagona ilmiy profil — barcha maqolalar, loyihalar va tashkilotlar bitta sahifada jamlanadi;
• Transliteratsiya muammosining yechimi — o'zbek familiyalari lotin yozuvida turlicha yozilsa ham, ID bitta bo'lib qolaveradi;
• Jurnal talablariga mos kelish — ko'plab xalqaro jurnallar maqola topshirishda ORCID so'raydi;
• Avtomatik yangilanish — DOI olgan maqolalaringiz ruxsat bersangiz profilingizga avtomatik qo'shilib borishi mumkin.

ORCID qanday ochiladi?

Ro'yxatdan o'tish bepul va bir necha daqiqa vaqt oladi:

1. orcid.org saytiga kiring va ro'yxatdan o'tish sahifasini oching;
2. ism-familiya va elektron pochtangizni kiriting;
3. profil ko'rinish sozlamalarini tanlang (ochiq, cheklangan yoki yopiq);
4. pochtangizga kelgan tasdiqlash havolasini bosing;
5. profilingizga ish joyi, ta'lim va mavjud maqolalaringizni qo'shing.

Shundan so'ng 16 xonali identifikatoringiz tayyor bo'ladi — uni maqola topshirishda, grant arizalarida va ilmiy profillarda ko'rsatib borasiz.

Maslahat: ORCID profilini ochganingizdan keyin uni bo'sh qoldirmang — hozirgi ish joyingiz va kamida asosiy maqolalaringizni qo'shib qo'ying. Bo'sh profil tahririyat va taqrizchilarda savol tug'diradi.

Jurnal tahririyati uchun ORCID nega muhim?

ORCID faqat mualliflar uchun emas — jurnallar uchun ham qimmatli vosita. Tahririyat maqola qabul qilishda mualliflardan ORCID so'rasa:

• maqola metama'lumotlari Crossref'ga muallif identifikatori bilan birga yuboriladi;
• jurnal xalqaro standartlarga yaqinlashadi, bu indeksatsiya bazalari nazdida ijobiy signal;
• mualliflar bazasi tartibli yuritiladi, takroriy va chalkash yozuvlar kamayadi.

Shu sababli OJS saytida ORCID maydonini majburiy qilish va uni metama'lumotlar bilan birga yuborishni yo'lga qo'yish — zamonaviy jurnal uchun to'g'ri qadam. Jurnalingizni xalqaro standartlarga moslashtirishda yordam kerak bo'lsa, bog'laning.

Ko'p so'raladigan savollar

ORCID pullikmi?

Yo'q, tadqiqotchilar uchun ORCID ochish va yuritish mutlaqo bepul. Pullik integratsiya xizmatlari faqat tashkilotlar uchun mavjud, muallifga esa hech qanday to'lov kerak emas.

Ikkita ORCID ochib qo'ygan bo'lsam nima qilaman?

Ikki profilni birlashtirish kerak — ORCID tizimida hisoblarni birlashtirish funksiyasi bor. Bitta muallifda ikkita faol ID bo'lishi aynan ORCID hal qilishi kerak bo'lgan chalkashlikni qaytadan keltirib chiqaradi.

ORCID ni maqolaning qayerida ko'rsatish kerak?

Odatda maqola topshirish tizimida (masalan, OJS profilida) kiritiladi va nashr etilgan maqolada muallif ismi yonida ko'rsatiladi. Muhimi — har bir yangi maqolada bitta va aynan o'sha ID dan foydalanish.