Altmetrics maqolaning ijtimoiy tarmoq va ommaviy axborot vositalaridagi aksini o'lchaydigan qo'shimcha ko'rsatkichlar to'plami. U klassik iqtibos tahlilini to'ldiradi, lekin uni almashtirmaydi.
Ilmiy jurnal muharrirlari va nashriyotchilari uchun maqolaning qanchalik ta'sirchan ekanini bilish doimo dolzarb masala bo'lgan. Yillar davomida bu savolga asosan iqtibos sonlari orqali javob berilgan, ammo zamonaviy raqamli muhit yangi o'lchov vositasini, altmetricsni, taqdim etdi. Bu yondashuv jurnal va muallif faoliyatini baholashning yagona usuli emas, balki mavjud usullarni to'ldiruvchi qo'shimcha nuqtai nazar sifatida qaraladi.
Altmetrics nima
Altmetrics (alternative metrics, ya'ni muqobil metrikalar) atamasi maqola yoki tadqiqotning ilmiy hamjamiyatdan tashqarida qanday qabul qilinishini ko'rsatuvchi ko'rsatkichlar to'plamini anglatadi. Bunga ijtimoiy tarmoqlarda ulashishlar, yangiliklar saytlarida tilga olinishi, blog postlarida muhokama qilinishi, siyosat hujjatlarida havola qilinishi va shunga o'xshash raqamli izlar kiradi. Bu ko'rsatkichlar an'anaviy iqtibos indeksini to'ldiruvchi qo'shimcha manba sifatida qaraladi, uni almashtiruvchi emas. Tushuncha nisbatan yangi bo'lsa-da, u ilmiy kommunikatsiyaning raqamli muhitga ko'chishi bilan tobora ko'proq e'tirof etilmoqda.
An'anaviy iqtibos metrikalaridan farqi
Klassik iqtibos ko'rsatkichlari, masalan h-indeks yoki jami iqtiboslar soni, faqat boshqa ilmiy maqolalar tomonidan qilingan havolalarni hisobga oladi va bu jarayon odatda oylab, hatto yillab davom etadi. Altmetrics esa tezroq signal beradi: maqola chop etilgach bir necha kun yoki hafta ichida uning qanchalik qiziqish uyg'otgani ko'rinadi. Bu ikki yondashuv orasidagi asosiy farqlarni quyidagicha umumlashtirish mumkin:
- Vaqt omili: iqtiboslar sekin, altmetrics tezroq shakllanadi.
- Auditoriya: iqtiboslar faqat olimlar doirasida, altmetrics keng jamoatchilikni ham qamrab oladi.
- Maqsad: iqtiboslar ilmiy ta'sirni, altmetrics esa ijtimoiy va ommaviy qiziqishni aks ettiradi.
- Ko'rinuvchanlik: altmetrics natijalari odatda ochiq va tezkor tarzda kuzatilishi mumkin.
- Talqin: iqtiboslar chuqur ilmiy tahlilni, altmetrics esa dastlabki qiziqish darajasini bildiradi.
Qanday manbalardan yig'iladi
Altmetrics ko'rsatkichlari turli platformalardan yig'iladi: ijtimoiy tarmoqlar, ilmiy tarmoq xizmatlari, ommaviy axborot vositalari, bloglar va hatto siyosat hujjatlari. Har bir manba o'z vazniga ega bo'lishi mumkin, chunki masalan siyosat hujjatida tilga olinish odatiy ijtimoiy tarmoq postiga qaraganda boshqacha ahamiyat kasb etadi. Muhim jihati shundaki, bu ko'rsatkichlar sifatni emas, ko'proq ko'rinuvchanlik va tarqalishni aks ettiradi, shuning uchun ularni yagona baholash mezoni sifatida ishlatish tavsiya etilmaydi. Turli manbalarni birlashtirib ko'rish, xato talqinlarning oldini oladi va yanada ishonchli manzara yaratadi.
Jurnal uchun amaliy foydasi
Jurnal tahririyati uchun altmetrics bir necha amaliy vazifani bajarishi mumkin. Birinchidan, u qaysi maqolalar keng auditoriyaga yetib borayotganini tezroq aniqlashga yordam beradi. Ikkinchidan, mualliflarga o'z ishlarining tarqalishini ko'rsatish uchun qo'shimcha dalil beradi. Uchinchidan, jurnalning ijtimoiy tarmoqlardagi strategiyasini takomillashtirish uchun asos yaratadi. Bundan tashqari, altmetrics ma'lumotlari yangi jurnal yoki yangi mavzu bo'limi uchun dastlabki qiziqishni baholashda ham foydali bo'lishi mumkin, chunki iqtiboslar to'planishini kutmasdan turib ham auditoriya reaksiyasini ko'rish imkoni tug'iladi.
Maslahat: altmetrics ko'rsatkichlarini alohida emas, iqtibos statistikasi va sayt trafigi bilan birga tahlil qiling, shundagina to'liqroq manzara hosil bo'ladi.
Jurnal sayti va infratuzilmasini moslashtirish
Altmetrics ma'lumotlarini to'plash va ko'rsatish uchun jurnal saytida tegishli vidjetlar yoki integratsiyalar joylashtirilishi mumkin. Bu texnik jarayon jurnalning umumiy raqamli infratuzilmasi bilan bog'liq bo'lib, ba'zan mustaqil kuch bilan amalga oshirish qiyin kechadi. Shunday holatlarda tajribali maslahatchilar bilan ishlash vaqtni tejaydi va xatolarni kamaytiradi, shuningdek noto'g'ri sozlangan tizim natijasida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan chalkash ma'lumotlarning oldini oladi. JurnalKonsalting jamoasi jurnal saytlarini statistika va tahlil vositalari bilan integratsiya qilishda amaliy yordam ko'rsatadi. Agar sizga ham shunday yordam kerak bo'lsa, bog'laning.
Ko'p so'raladigan savollar
Altmetrics jurnal reytingiga ta'sir qiladimi?
Ko'pchilik rasmiy reyting tizimlari hali ham asosan iqtibos ko'rsatkichlariga tayanadi, ammo altmetrics qo'shimcha kontekst sifatida tobora ko'proq e'tiborga olinmoqda. Shu sababli uni to'liq e'tiborsiz qoldirish, jurnalning ijtimoiy ta'sirini noto'g'ri baholashga olib kelishi mumkin.
Kichik jurnallar uchun altmetrics kerakmi?
Ha, chunki kichik yoki yangi jurnallar uchun ijtimoiy tarqalish ko'pincha iqtibos yig'ishdan tezroq natija beradi va bu ko'rinuvchanlikni oshirishga yordam beradi. Bu ayniqsa yangi mavzu yoki yo'nalishni tanishtirishda foydali bo'ladi.
Teglar
Maqola yoqdimi?
Do'stlaringizga ham ulashing
