Ilmiy jurnal qanday ochiladi? To'liq yo'l xarita (2026)

Ilmiy jurnal ochish — bu shunchaki nom tanlab, maqola yig'ish emas. Bu huquqiy rasmiylashtirish, tashkiliy tuzilma va ilmiy sifat talablarini o'z ichiga olgan izchil jarayon. Quyida g'oyadan birinchi son chiqishigacha bo'lgan to'liq yo'l xaritani bosqichma-bosqich ko'rib chiqamiz.

1-bosqich: Kontseptsiyani aniqlash

Har qanday muvaffaqiyatli jurnal aniq kontseptsiyadan boshlanadi. O'zingizga quyidagi savollarni bering:

• Jurnal qaysi ilmiy yo'nalishni qamrab oladi — tor soha yoki keng fanlararo yo'nalishmi?
• Maqsadli auditoriya kim: tadqiqotchilar, doktorantlar, amaliyotchilarmi?
• Jurnal qaysi tillarda maqola qabul qiladi?
• Nashr shakli qanday bo'ladi — bosma, elektron yoki aralash?

Kontseptsiya qanchalik aniq bo'lsa, keyingi bosqichlar shunchalik oson kechadi. Nom tanlashda ham shu kontseptsiyadan kelib chiqiladi — bu haqda alohida maqolamizda batafsil yozganmiz.

2-bosqich: Muassisni belgilash va hujjatlarni tayyorlash

Jurnalning muassisi yuridik shaxs (universitet, ilmiy muassasa, nodavlat tashkilot) yoki jismoniy shaxs bo'lishi mumkin. Muassis jurnalning huquqiy javobgarligini o'z zimmasiga oladi. Shu bosqichda asosiy tashkiliy hujjatlar tayyorlanadi: tahririyat nizomi, muassis qarori va boshqa ta'sis hujjatlari. Aynan shu hujjatlar keyinchalik ro'yxatdan o'tkazish uchun asos bo'ladi.

3-bosqich: OAV sifatida ro'yxatdan o'tkazish

O'zbekistonda davriy nashrlar ommaviy axborot vositasi (OAV) hisoblanadi va ularni vakolatli davlat organi ro'yxatga oladi. Ariza bilan birga ta'sis hujjatlari topshiriladi, belgilangan davlat boji to'lanadi — uning miqdorini amaldagi tartib belgilaydi. Ko'rib chiqish muddati va talablar vaqt-vaqti bilan yangilanib turadi, shuning uchun ariza topshirishdan oldin joriy talablarni tekshirib chiqish muhim.

4-bosqich: ISSN raqamini olish

ISSN — davriy nashrlarning xalqaro standart raqami. U jurnalni xalqaro ma'lumotlar bazalarida bir ma'noda identifikatsiya qiladi. ISSN Parijdagi xalqaro ISSN markazi tizimi orqali beriladi. Elektron va bosma versiyalar uchun alohida ISSN olinishini unutmang. Batafsil jarayon ISSN haqidagi maqolamizda yoritilgan.

5-bosqich: Tahririyat va taqriz tizimini yo'lga qo'yish

Jurnalning ilmiy obro'si bevosita tahrir hay'atiga bog'liq. Bosh muharrir, mas'ul kotib va soha bo'yicha nufuzli olimlardan iborat hay'at shakllantiriladi. Shu bilan birga, maqolalarni taqrizdan o'tkazish (peer review) tartibi belgilanadi: yopiq taqrizmi, ikki tomonlama anonimmi — bu jurnal siyosatida aniq yozilishi kerak.

Maslahat: tahrir hay'atiga a'zolarni faqat nomi uchun emas, real ishlashga tayyor olimlardan tanlang. Nomiga qo'shilgan, lekin taqriz qilmaydigan hay'at jurnal rivojini sekinlashtiradi.

6-bosqich: Birinchi son va barqaror nashr

Ro'yxatdan o'tgach, birinchi sonni tayyorlash boshlanadi: maqolalar qabuli, taqriz, tahrir, sahifalash va nashr. Eng muhimi — davriylikka rioya qilish. Jurnal o'zi e'lon qilgan davriylikda (masalan, yiliga to'rt marta) muntazam chiqib turishi kerak, aks holda ham obro', ham huquqiy maqom xavf ostida qoladi.

7-bosqich: Indeksatsiya va uzoq muddatli rivojlanish

Jurnal bir necha son muntazam chiqqach, navbatdagi tabiiy maqsad — milliy va xalqaro ilmiy bazalarda ko'rinish. Har bir baza o'z mezonlarini ochiq e'lon qiladi: davriylikka qat'iy rioya, tahrir hay'atining malakasi, taqriz jarayonining shaffofligi, nashr etikasi qoidalari va sayt sifati shular jumlasidan. Bu talablarni jurnal endi qurilayotgan paytdayoq o'rganib chiqish oqilona: boshidan to'g'ri qurilgan jarayonni keyinchalik bazaga moslab qayta qurish shart bo'lmaydi.

Rivojlanish rejasida yana ikki jihatni unutmang. Birinchisi — maqolalar arxivining barqarorligi: har bir sonning to'liq matni doimiy manzilda saqlanib turishi kerak, chunki iqtiboslar aynan shu manzillarga beriladi. Ikkinchisi — mualliflar bilan ishlash madaniyati: aniq talablar, halol muddatlar va mazmunli taqriz jurnalga kuchli mualliflarni qayta-qayta olib keladi, bu esa sifatning eng ishonchli belgisidir.

Yo'lda eng ko'p uchraydigan xatolar

Tajriba shuni ko'rsatadiki, yangi jurnallar odatda bir xil to'siqlarga qoqiladi:

• hujjatlarni shoshilinch tayyorlab, ro'yxatdan o'tkazishda rad javobi olish;
• dastlabki sonlardan keyin davriylikning buzilib ketishi;
• maqola yig'ish ilinjida taqriz sifatini pasaytirib yuborish;
• sayt, arxiv va metama'lumotlar masalasini keyinga surib yurish.

Bu xatolarning har biri oldindan rejalashtirish bilan bartaraf etiladi — yo'l xaritaning qadri ham aynan shunda. Agar biror bosqichda ikkilanib qolsangiz, shu yo'lni allaqachon bosib o'tgan tahririyatlar tajribasini o'rganish — eng qisqa yechim.

Butun jarayonni mustaqil bosib o'tish mumkin, ammo tajribasiz muassis uchun bu ko'p vaqt va xato hisobiga tushadi. JurnalKonsalting jamoasi hujjatlar tayyorlashdan birinchi son chiqishigacha bo'lgan yo'lda hamrohlik qiladi — xizmatlar bilan tariflar sahifasida tanishishingiz mumkin.

Ko'p so'raladigan savollar

Jurnal ochish qancha vaqt oladi?

Muddat hujjatlarning tayyorlik darajasi, ro'yxatdan o'tkazish jarayoni va tahririyatni shakllantirish tezligiga bog'liq. O'rtacha bir necha oylik jarayon deb hisoblash o'rinli, ammo aniq muddatni tegishli organlardagi ko'rib chiqish tartibi belgilaydi.

Jismoniy shaxs jurnal ochishi mumkinmi?

Ha, qonunchilikka ko'ra muassis jismoniy shaxs ham bo'lishi mumkin. Biroq ilmiy jurnallarda muassis sifatida ilmiy tashkilot yoki universitet bo'lishi jurnal obro'siga ijobiy ta'sir qiladi.

Avval ISSN olinadimi yoki OAV guvohnomasimi?

Odatda avval jurnal OAV sifatida ro'yxatdan o'tkaziladi, so'ngra ISSN so'raladi, chunki ISSN arizasida nashrning rasmiy ma'lumotlari talab qilinadi.