Tarix jurnalida arxiv hujjatlarini qanday iqtibos keltirish kerak?

Arxiv hujjatlari tarix fanidagi eng qadrli birlamchi manbalardan biri hisoblanadi. Ammo ularni maqolada noto'g'ri yoki to'liqsiz iqtibos keltirish tadqiqotning ilmiy qiymatini pasaytiradi va taqrizchilar tomonidan tanqidga uchraydi. Arxiv hujjatiga to'g'ri havola berish alohida ko'nikma talab qiladi.

Quyida arxiv hujjatlariga havola berishda amal qilish tavsiya etiladigan asosiy qoidalar va ko'p uchraydigan xatoliklar ko'rib chiqiladi. Bu qoidalarni bilish, ayniqsa birinchi marta arxiv bilan ishlayotgan yosh tadqiqotchilar uchun katta ahamiyatga ega.

Arxiv hujjati nima uchun alohida yondashuv talab qiladi

Kitob yoki maqoladan farqli o'laroq, arxiv hujjati ko'pincha nashr etilmagan, yagona nusxada saqlanadigan material hisoblanadi. Shu sabab uni topish va tekshirish imkoniyati boshqa o'quvchilar uchun cheklangan bo'ladi. Aynan shuning uchun havola imkon qadar to'liq va aniq bo'lishi, hujjatni boshqa tadqiqotchi ham topa olishini ta'minlashi lozim.

Bundan tashqari, arxiv hujjatlarining ko'pi qo'lyozma shaklida bo'lib, ularni o'qish va talqin qilish alohida paleografik ko'nikma talab qilishi mumkin. Matnni noto'g'ri o'qish yoki talqin qilish butun tahlilni buzib yuborishi mumkin, shu sabab murakkab yoki eskirgan yozuv turidagi hujjatlar bilan ishlashda ehtiyotkorlik va, zarur bo'lsa, mutaxassis maslahati talab etiladi.

Iqtibos qoidalarining asosiy elementlari

Arxiv hujjatiga havola berishda quyidagi ma'lumotlarni ko'rsatish odatiy amaliyot hisoblanadi:

• Arxiv nomi va uning to'liq rasmiy atalishi.
• Fond raqami.
• Ro'yxat (opis) raqami.
• Ish (delo) raqami.
• Varaq raqami, agar zarur bo'lsa.

Ushbu elementlarning barchasi jurnal tomonidan belgilangan bibliografik uslubga mos ravishda izchil formatda keltirilishi kerak.

Turli jurnallar arxiv havolalarini turlicha formatda talab qilishi mumkin, shu sabab maqolani jo'natishdan oldin aynan shu jurnalning mualliflar uchun yo'riqnomasi bilan tanishib chiqish tavsiya etiladi. Formatga rioya qilmaslik, hatto ma'lumotning o'zi to'g'ri bo'lsa ham, maqolani texnik jihatdan qaytarishga sabab bo'lishi mumkin.

Arxiv shifri va joylashuvini aniq ko'rsatish

Ba'zi mualliflar hujjatning mazmunini keltirib, ammo aniq shifrini ko'rsatmasdan qoldiradi. Bu holat taqrizchilarda shubha uyg'otadi, chunki manbani tekshirib bo'lmaydi. Har doim hujjatning aniq joylashuvi, hatto u kam ma'lum bo'lgan mahalliy arxivda saqlansa ham, to'liq ko'rsatilishi zarur.

Agar bir xil mavzuga oid hujjatlar bir necha arxivda parallel saqlanayotgan bo'lsa, ularning barchasini ko'rsatish, farqli variantlar mavjud bo'lsa, bu haqda izoh berish tavsiya etiladi. Bu, ayniqsa, rasmiy hujjatlarning bir necha nusxasi turli idoralarda saqlanadigan holatlarda muhim ahamiyat kasb etadi.

Ba'zi tadqiqotchilar arxiv havolasini maqola oxiridagi umumiy manbalar ro'yxatiga emas, balki matn ichidagi izohlarga (footnote) joylashtirishni afzal ko'radi. Jurnal qaysi uslubni talab qilishidan qat'i nazar, butun maqola davomida bir xil formatni izchil saqlash muhim ahamiyat kasb etadi.

Elektron nashr formatida havolalarni raqamli arxiv katalogiga bog'lash imkoniyati mavjud bo'lsa, bu o'quvchiga qo'shimcha qulaylik yaratadi. Ammo bunday havola mavjud manba ma'lumotini almashtirmasligi, faqat qo'shimcha imkoniyat sifatida berilishi kerak.

Maslahat: har bir arxiv havolasini maqola yozib bo'lgandan so'ng qayta tekshirib chiqing, chunki kichik xatolik butun iqtibosni noto'g'ri qilib qo'yishi mumkin.

Nusxa, faksimile va raqamlashtirilgan materiallar

Hozirgi kunda ko'plab arxiv hujjatlari raqamlashtirilgan holda saqlanadi va foydalanishga taqdim etiladi. Bunday holatda hujjatning raqamli manbasi, agar mavjud bo'lsa, qo'shimcha ma'lumot sifatida ko'rsatilishi mumkin, ammo bu asl arxiv shifrini almashtirmaydi. Faksimile yoki nusxa sifatida keltirilgan rasm ostida uning qaysi hujjatdan olinganini aniq izohlash lozim.

Ba'zi arxivlar hujjatlarni nashr etish yoki nusxa ko'chirishga oid o'z ichki qoidalariga ega bo'lib, ulardan foydalanish uchun oldindan ruxsat olish talab etilishi mumkin. Maqola tayyorlashdan oldin tegishli arxiv muassasasining bunday talablari bilan tanishib chiqish, kelajakda nashr jarayonida to'siqlarga duch kelmaslik uchun foydali qadam hisoblanadi.

Yakunda shuni ta'kidlash kerakki, arxiv hujjatlari bilan ishlash sabr va aniqlikni talab qiladigan jarayon bo'lib, bu ko'nikma tajriba orttirish bilan birga rivojlanadi. Har bir yangi maqola muallifga manbalar bilan ishlash uslubini yanada takomillashtirish imkonini beradi.

Arxiv hujjatlari bilan ishlash va ularni to'g'ri rasmiylashtirish ko'pincha ko'p vaqt talab qiladigan jarayon bo'lib, tajribasiz mualliflar uchun qiyinchilik tug'diradi. Bunday holatlarda JurnalKonsalting jamoasi maqolani uslubiy va texnik jihatdan tayyorlashda ko'maklasha oladi. Ilgari bajarilgan ishlar bilan portfolio sahifasida tanishishingiz mumkin.

Ko'p so'raladigan savollar

Arxiv hujjati nusxasini maqola ilovasi sifatida berish mumkinmi?

Ba'zi jurnallar bunga ruxsat beradi, ammo bu jurnal siyosatiga va nusxa ko'chirishga oid huquqiy cheklovlarga bog'liq. Har doim tegishli arxiv muassasasining qoidalarini oldindan tekshirish kerak.

Xorijiy arxiv hujjatlarini qanday iqtibos keltirish kerak?

Xorijiy arxiv nomini asl tilda va o'zbekcha tarjimasi bilan birga ko'rsatish, qolgan barcha elementlarni (fond, ish raqami) xuddi mahalliy arxiv kabi to'liq keltirish tavsiya etiladi.