Crossref a'zoligi: kimga kerak va qanday olinadi?

Agar jurnalingiz maqolalariga DOI bermoqchi bo'lsangiz, birinchi qadam — Crossref a'zoligi. Crossref dunyodagi eng yirik DOI ro'yxatga olish agentliklaridan biri bo'lib, minglab nashriyot va jurnallar aynan u orqali DOI beradi. Ushbu maqolada a'zolik kimga kerakligi, qanday rasmiylashtirilishi va nimalarga tayyor turish lozimligini ko'rib chiqamiz.

Crossref nima ish qiladi?

Crossref — notijorat tashkilot bo'lib, ilmiy kontent metama'lumotlarini yagona bazada to'playdi va DOI tizimini yuritadi. A'zo tashkilot o'z maqolalari haqidagi ma'lumotlarni (sarlavha, mualliflar, sana, havolalar) Crossref bazasiga yuklaydi, evaziga har bir maqola doimiy DOI identifikatoriga ega bo'ladi va xalqaro ilmiy infratuzilmaga ulanadi. DOI nima ekanligini batafsil alohida maqolada tushuntirganmiz.

Kimga a'zolik kerak?

Crossref a'zoligi quyidagilar uchun dolzarb:

• o'z maqolalariga DOI bermoqchi bo'lgan ilmiy jurnal tahririyatlari;
• bir nechta jurnal chiqaruvchi nashriyotlar va universitetlar;
• konferensiya to'plamlari va monografiyalar chop etuvchi ilmiy muassasalar;
• xalqaro bazalarga (indeksatsiyaga) tayyorgarlik ko'rayotgan har qanday nashr.

Muhim jihat: a'zolik tashkilotga beriladi, alohida muallifga emas. Yakka tadqiqotchi maqolasiga DOI olish uchun DOI beruvchi jurnalda chop etilishi kerak.

Ba'zi jurnallar to'g'ridan-to'g'ri a'zo bo'lish o'rniga vositachi tashkilot (sponsoring organization) orqali ishlashni tanlaydi — bunda texnik va moliyaviy masalalarni vositachi o'z zimmasiga oladi. Bu kichik jurnallar uchun qulay bo'lishi mumkin, ammo jurnal o'z prefiksi ustidan to'liq nazoratga ega bo'lishni istasa, mustaqil a'zolik afzalroq hisoblanadi. Qaysi yo'l mos kelishini jurnalning hajmi, byudjeti va uzoq muddatli rejalariga qarab tanlash kerak.

A'zolik qanday rasmiylashtiriladi?

Jarayon bosqichma-bosqich quyidagicha kechadi:

1. Tayyorgarlik. Jurnalning rasmiy sayti, ISSN, tahririyat tarkibi va nashr siyosati tartibga keltiriladi — Crossref arizada tashkilot va nashr haqida aniq ma'lumot so'raydi.
2. Ariza topshirish. Crossref saytidagi a'zolik formasi to'ldiriladi: tashkilot nomi, manzili, mas'ul shaxs, nashrlar ro'yxati va taxminiy yillik maqolalar soni ko'rsatiladi.
3. Shartnoma va tasdiqlash. Crossref a'zolik shartlarini yuboradi, tashkilot ularni qabul qiladi. Ariza ko'rib chiqilgach, a'zolik faollashtiriladi.
4. Prefiks olish. Tashkilotga DOI prefiksi ajratiladi va tizimga kirish ma'lumotlari beriladi.
5. Birinchi depozit. Endi maqolalar metama'lumotlarini yuklab, DOI berishni boshlash mumkin.

Amalda jarayon bir necha ish kunidan bir necha haftagacha davom etishi mumkin — bu hujjatlarning to'g'ri tayyorlanganiga bog'liq.

Qanday xarajatlar bor?

Crossref a'zoligi pullik: yillik a'zolik badali va har bir DOI uchun alohida to'lov mavjud. Summalar tashkilot hajmi va kontent turiga qarab farqlanadi, shuning uchun aniq raqamlar uchun Crossref rasmiy saytidagi amaldagi tariflarga qarang. To'lovlar tuzilishini DOI to'lovlari haqidagi maqolamizda batafsil yoritganmiz.

Maslahat: ariza topshirishdan oldin jurnal saytida tahririyat tarkibi, aloqa ma'lumotlari va nashr siyosati sahifalari to'liq bo'lishiga ishonch hosil qiling — bu arizaning silliq o'tishiga yordam beradi.

A'zolikdan keyin qanday majburiyatlar bo'ladi?

Crossref a'zoligi faqat huquq emas, mas'uliyat hamdir. A'zo tashkilot zimmasiga quyidagi doimiy vazifalar tushadi:

• har bir yangi maqola metama'lumotlarini o'z vaqtida va to'liq yuklab borish;
• maqola sahifalari manzili o'zgarsa, DOI yozuvlarini yangilab qo'yish — identifikator doim ishlaydigan sahifaga olib borishi shart;
• yillik a'zolik badalini muntazam to'lash;
• metama'lumotlar sifatini nazorat qilish: mualliflar ismlari, sanalar va havolalar aniq bo'lishi kerak.

Bu vazifalarni e'tiborsiz qoldirgan jurnal DOI dan kutilgan foydani olmaydi: bazadagi chala yozuvlar iqtiboslar hisobiga va indeksatsiya istiqboliga salbiy ta'sir qiladi. Shuning uchun a'zolikni rasmiylashtirishdan oldin tahririyatda bu ishlarga mas'ul odamni belgilab olish maqsadga muvofiq — odatda bu texnik kotib yoki mas'ul kotib bo'ladi.

Qayerda xatoga yo'l qo'yiladi?

Tajribamizda eng ko'p uchraydigan muammolar: tashkilot nomining hujjatlardagi va saytdagi nomuvofiqligi, ISSN ma'lumotlarining chalkashligi, to'lov rekvizitlari bilan bog'liq qiyinchiliklar hamda ariza savollariga yuzaki javoblar. Bunday xatolar jarayonni haftalarga cho'zishi mumkin. Agar jarayonni mutaxassisga topshirmoqchi bo'lsangiz, JurnalKonsalting jamoasi Crossref membership uchun arizani to'liq rasmiylashtirib beradi (xizmat narxi — 3 mln so'm). Batafsil shartlar uchun tariflar sahifasiga qarang.

Ko'p so'raladigan savollar

A'zolikni universitet nomidan olsak, bitta a'zolik bilan bir nechta jurnalga DOI bera olamizmi?

Ha. A'zolik tashkilotga beriladi va bitta prefiks ostida tashkilotning barcha jurnallari va nashrlariga DOI berish mumkin. Bu ko'p jurnalli muassasalar uchun tejamkor yechim.

ISSN bo'lmasa Crossref a'zosi bo'lish mumkinmi?

Crossref ISSN ni qat'iy majburiy qilmaydi, ammo jurnal uchun ISSN mavjudligi identifikatsiya va keyingi indeksatsiya uchun juda muhim. Avval ISSN olishni tavsiya qilamiz.

A'zolik bir marta olinadimi yoki har yili yangilanadimi?

A'zolik doimiy hisoblanadi, ammo yillik badal muntazam to'lab borilishi kerak. To'lov to'xtasa, yangi DOI berish imkoniyati cheklanadi.