COPE (Committee on Publication Ethics) nima va nega muhim?

Ilmiy nashriyot sohasida ishlaydigan har bir muharrir yoki jurnal rahbari erta yoki kech COPE degan qisqartma bilan tanishadi. Bu xalqaro tashkilot dunyo bo'ylab minglab jurnallar va nashriyotlar uchun etik yo'l-yo'riq manbai vazifasini bajaradi, biroq uning aniq nima ekanligi va qanday ishlashi ko'pchilikka to'liq ma'lum emas.

COPE nima

COPE, ya'ni Committee on Publication Ethics, ilmiy nashriyot etikasi bo'yicha xalqaro tashkilot bo'lib, muharrirlar va nashriyotlarga turli etik masalalarda yo'l-yo'riq va tavsiyalar beradi. Tashkilot o'zi biror jurnalni nazorat qilmaydi yoki jazolamaydi, balki a'zo jurnallar va nashriyotlar uchun umumiy standartlar, oqim sxemalari (flowchart) va maslahatlar to'plamini taqdim etadi.

COPE nimalar bilan shug'ullanadi

Tashkilotning asosiy faoliyati quyidagi yo'nalishlarni qamrab oladi:

• Plagiat va ilmiy firibgarlik holatlariga oid yo'riqnomalar ishlab chiqish
• Muallif hissasi va muallif tartibi bo'yicha tavsiyalar berish
• Retraction (maqolani qaytarib olish) jarayoni uchun standart bosqichlar taklif qilish
• Manfaatlar to'qnashuvi holatlarini hal qilish bo'yicha maslahatlar berish
• Muharrirlar uchun murakkab vaziyatlarda qaror qabul qilish sxemalarini taqdim etish

Nega jurnallar COPE tavsiyalariga amal qiladi

Ko'plab nufuzli ilmiy bazalar va indekslash tizimlari jurnalni baholashda uning etika siyosati qanchalik aniq va xalqaro standartlarga mosligiga e'tibor beradi. COPE tavsiyalariga asoslangan siyosat jurnalning professional darajasini ko'rsatadi va mualliflar, taqrizchilar hamda o'quvchilar nazarida ishonchni oshiradi. Bundan tashqari, murakkab vaziyat yuzaga kelganda, masalan plagiat shubhasi yoki muallif nizosi, tayyor yo'riqnomaga ega bo'lish muharrir ishini ancha osonlashtiradi.

Bu, ayniqsa, tajribasi kam bo'lgan yosh muharrirlar uchun muhim, chunki ular murakkab etik vaziyatga birinchi marta duch kelganda, tayyor sxema qaysi bosqichdan boshlash kerakligini aniq ko'rsatib beradi. Shu tariqa jurnal shaxsiy tajribaga emas, sinovdan o'tgan xalqaro amaliyotga tayanib qaror qabul qiladi.

COPE a'zoligi va undan foydalanish

Jurnal COPE a'zosi bo'lmasa ham, tashkilotning ko'pgina hujjatlari va yo'riqnomalari ochiq foydalanish uchun mavjud. Shu sababli hatto yangi tashkil etilayotgan jurnallar ham ushbu materiallardan foydalanib, o'z ichki tartib-qoidalarini shakllantirishi mumkin. Ammo rasmiy a'zolik jurnalga qo'shimcha nufuz va tashkilot tomonidan taqdim etiladigan yangilanishlarga kirish imkonini beradi.

COPE tavsiyalarini amaliyotga qanday tatbiq etish kerak

COPE materiallaridan foydalanish shunchaki hujjatni yuklab olish bilan tugamaydi. Muharriyat avval o'z jurnalining amaldagi jarayonlarini ko'rib chiqishi, keyin COPE tavsiyalari bilan solishtirib, qaysi joylarda bo'shliq borligini aniqlashi kerak. Masalan, plagiat shubhasi yuzaga kelganda kim qaror qabul qiladi, qanday bosqichlar bosib o'tiladi, degan savollarga aniq javob bo'lmasa, COPE ning tayyor flowchart hujjatlari asosida ichki tartibni ishlab chiqish maqsadga muvofiq. Bunday ishni bir martalik loyiha emas, balki jurnal rivojlanishi bilan birga davom etadigan doimiy jarayon sifatida qarash kerak.

Shuningdek, muharrirlar va tahririyat kengashi a'zolari uchun COPE materiallari asosida vaqti-vaqti bilan ichki muhokama yoki qisqa treninglar tashkil qilish foydali. Bu, ayniqsa, yangi qo'shilgan muharrirlarga jurnalning kutilgan standartlarini tezroq va aniqroq tushunishga yordam beradi, shu bilan birga jamoa ichida yagona yondashuvni shakllantiradi.

Maslahat: COPE saytidagi flowchart hujjatlarini jurnalingizning ichki qoidalar to'plamiga moslashtirib, muharrirlar uchun qo'llanma sifatida saqlab qo'ying.

Jurnal etika siyosatini xalqaro tashkilotlar tavsiyalariga mos tarzda tayyorlash ancha vaqt va tajriba talab qiladigan jarayon. JurnalKonsalting jamoasi bunday hujjatlarni tayyorlashda ishtirok etgan loyihalar bilan portfolio sahifasida tanishishingiz mumkin.

Ko'p so'raladigan savollar

COPE davlat tashkilotimi yoki xususiy tashkilotmi?

COPE mustaqil, notijorat xalqaro tashkilot bo'lib, u biror davlatga yoki nashriyotga qarashli emas, a'zolik asosida faoliyat yuritadi. Uning kengashi turli mamlakatlardan kelgan tajribali muharrirlar va nashriyot mutaxassislaridan tashkil topgan.

Jurnal COPE a'zosi bo'lmasa, uning tavsiyalaridan foydalana oladimi?

Ha, COPE ning ko'plab yo'riqnomalari va hujjatlari ochiq mavjud bo'lib, istalgan jurnal ulardan o'z ichki siyosatini shakllantirishda foydalanishi mumkin. Faqat rasmiy a'zolik belgisi va tashkilotning ba'zi cheklangan resurslariga kirish faqat a'zolar uchun saqlanadi.