Tilshunoslik jurnali uchun qamrov mavzusini qanday tanlash kerak?

Yangi tilshunoslik jurnali tashkil etishda eng ko'p qiynaydigan savollardan biri: jurnal aniq nimani qamrab olishi kerak? Bu savolga noto'g'ri javob berilsa, jurnal keyinchalik yo tegishli maqolalarni topa olmaydi, yo turli mavzudagi maqolalar orasida izchillikni yo'qotadi. Shu sababli qamrovni belgilash jurnal tashkil etishning eng dastlabki va eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi, va bu bosqichga yetarlicha vaqt hamda mulohaza ajratish kerak bo'ladi.

Qamrov nima uchun muhim

Jurnal qamrovi, ya'ni scope, faqat marketing matni emas. U retsenzentlarni tanlash, maqolalarni baholash mezonlarini belgilash va jurnalni indekslash bazalariga taqdim etishda asos bo'lib xizmat qiladi. Noaniq qamrov retsenzentlar tanlashni ham qiyinlashtiradi, chunki har bir maqola turli sohadan mutaxassis talab qilishi mumkin. Bundan tashqari, noaniq qamrov mualliflarni chalg'itadi: ular o'z maqolasi jurnalga mos keladimi yoki yo'qmi aniq tushunmay qoladi, natijada ko'plab mos kelmaydigan maqolalar tahririyatga yuboriladi va bu bilan tahririyat vaqti behuda sarflanadi.

Qamrov, shuningdek, jurnalning marketing va tanib olinish strategiyasiga ham asos bo'ladi. Aniq qamrovga ega jurnal ijtimoiy tarmoqlarda, konferensiyalarda yoki hamkasblar orasida og'zaki tavsiyalar orqali tezroq tarqaladi, chunki uni tavsiya qiluvchi shaxs jurnal nimaga bag'ishlanganini bir necha so'z bilan tushuntira oladi.

Qamrovni belgilashda muvaffaqiyatli jurnallarning tajribasini o'rganish alohida ahamiyatga ega. Ko'plab yetakchi tilshunoslik jurnallari o'z tarixining boshida juda tor doirada ish boshlagan, ammo vaqt o'tishi bilan o'sha tor sohaning nufuzli markaziga aylangan. Bu shuni ko'rsatadiki, tor qamrov zaiflik emas, balki uzoq muddatli strategiya sifatida qaralishi mumkin, agar jurnal o'z yo'nalishida izchil va sifatli ishlashni davom ettirsa.

Tor va keng qamrov o'rtasidagi muvozanat

Tor qamrov, masalan faqat "o'zbek tili morfologiyasi", jurnalni chuqur va izchil qiladi, ammo muallif bazasini cheklaydi. Keng qamrov, masalan "umumiy tilshunoslik", muallif oqimini kengaytiradi, lekin jurnal xarakterini yo'qotish xavfini tug'diradi. Aksariyat muvaffaqiyatli jurnallar o'rtacha yo'lni tanlaydi: bitta katta yo'nalish ichida bir necha aniq kichik mavzularni belgilaydi. Bu yondashuv jurnalga ham izchillik, ham yetarlicha muallif oqimini ta'minlaydi, shuningdek kelajakda yangi kichik yo'nalishlar qo'shish imkonini ham saqlab qoladi. Amaliyotda ko'plab jurnallar dastlab uch-to'rtta kichik yo'nalishdan boshlab, keyinchalik muallif ehtiyojiga qarab ularni kengaytiradi, bu yondashuv jurnalga ortiqcha yuk tushirmasdan bosqichma-bosqich rivojlanish imkonini beradi.

Qamrovni belgilashda faqat mavzu emas, balki tadqiqot turi ham hisobga olinishi mumkin: masalan jurnal faqat nazariy tadqiqotlarni qabul qilishi yoki aksincha, faqat empirik va eksperimental ishlarga ustuvorlik berishi mumkin. Bunday qo'shimcha aniqlik jurnalga yanada o'ziga xos xarakter beradi.

Amaliy misol

"Turkiy tillar tilshunosligi" nomli jurnal quyidagi kichik yo'nalishlarni qamrab olishi mumkin:

• Fonetika va fonologiya
• Leksikologiya va terminologiya
• Sintaksis va matn tilshunosligi
• Sotsiolingvistika

Bunday tuzilma jurnalga aniq identifikatsiya beradi, o'quvchi va mualliflar jurnal nimaga bag'ishlanganini birinchi qarashdayoq tushunadi, bu esa jurnalning tanib olinishini osonlashtiradi.

Amaliyotda qamrovni belgilash bir martalik qaror emas, balki tahririyat kengashining muntazam muhokama mavzusi bo'lishi kerak. Har olti oyda yoki har yili qamrov bo'yicha qisqa kengash o'tkazish, kelib tushayotgan maqolalar mavzusini tahlil qilish, qamrovning hali ham dolzarb va aniq ekanligini tekshirish foydali amaliyot hisoblanadi.

Qamrovni qanday shakllantirish kerak

Qamrovni belgilashdan oldin mintaqadagi va xalqaro darajadagi o'xshash jurnallarni tahlil qilish kerak. Bu tahlil orqali qaysi mavzular yetarlicha yoritilmaganini aniqlash mumkin. Shuningdek, tahririyat a'zolarining ilmiy yo'nalishlari ham qamrovga mos kelishi lozim, aks holda maqolalarni baholash sifati pasayadi. Qamrovni shakllantirishda potentsial mualliflar, masalan hamkasb kafedralar bilan dastlabki suhbat o'tkazish ham foydali, bu orqali real ehtiyoj va qiziqishlarni aniqlash mumkin bo'ladi, shu bilan birga kelajakdagi maqola oqimini ham taxminiy baholash imkoni tug'iladi. Bunday dastlabki tahlil, shuningdek, jurnalning raqobat muhitini ham ko'rsatadi: agar tanlangan tor yo'nalishda allaqachon kuchli jurnal mavjud bo'lsa, biroz boshqacha burchakdan yondashish yoki qo'shni kichik yo'nalishni tanlash oqilona bo'lishi mumkin.

Maslahat: qamrovni jurnal nomida, saytdagi "haqida" bo'limida va muallif qo'llanmasida bir xil so'zlar bilan ifodalang, bu izchillikni ta'minlaydi.

Vaqt o'tishi bilan qamrovni kengaytirish

Ko'plab jurnallar dastlab tor qamrov bilan boshlanib, muallif bazasi o'sgani sari yo'nalishni asta-sekin kengaytiradi. Bu tabiiy jarayon, ammo har bir kengaytirish tahririyat kengashida muhokama qilinib, rasmiy hujjatlarga kiritilishi kerak. Jurnal veb-saytini shunday tuzish kerakki, kelajakdagi o'zgarishlarni kiritish qiyin bo'lmasin, buning uchun texnik tomondan malakali yordamchi jalb qilish maqsadga muvofiq bo'ladi. Agar sizga jurnal sayti va qamrov bo'limini professional tarzda joylashtirishda yordam kerak bo'lsa, bog'lanish orqali JurnalKonsalting jamoasiga murojaat qilishingiz mumkin.

Ko'p so'raladigan savollar

Qamrovni jurnal ochilgandan keyin o'zgartirish mumkinmi?

Ha, ammo bu o'zgarish rasmiy tartibda tahririyat hay'ati qarori bilan amalga oshirilishi va veb-saytda hamda muallif qo'llanmasida yangilanishi kerak, aks holda mualliflar eski ma'lumotga tayanib xato yo'l tutishi mumkin.

Bir jurnal bir nechta tilshunoslik yo'nalishini qamrab olishi mumkinmi?

Ha, ammo har bir yo'nalish bo'yicha yetarli sonli malakali retsenzent mavjudligini oldindan ta'minlash zarur, aks holda ba'zi yo'nalishlar bo'yicha maqolalar uzoq vaqt kutib qoladi.