OJS plaginlari nima uchun kerak va qanday ishlaydi?

Open Journal Systems (OJS) Public Knowledge Project (PKP) tomonidan ishlab chiqilgan ochiq kodli platforma bo'lib, ilmiy jurnallarni onlayn boshqarish uchun mo'ljallangan. Bugungi kunda dunyo bo'ylab minglab jurnal aynan shu tizim asosida ishlaydi, chunki u bepul, moslashuvchan va doimiy rivojlanib boruvchi jamoaviy yechimdir. Platformaning eng katta kuchi shundaki, u modulli arxitekturaga ega bo'lib, deyarli har bir funksiyasini alohida plaginlar orqali kengaytirish mumkin. Aynan shu xususiyat OJS'ni turli fan sohalaridagi, turli hajmdagi jurnallar uchun bir xilda moslashuvchan qiladi.

OJS plaginlari nima va nima uchun zarur

Plagin, bu tizimning asosiy yadrosiga qo'shimcha funksiya olib keladigan alohida dastur bo'lagi. Standart OJS o'rnatilishi maqolalarni qabul qilish, tahrirlash va nashr etishning bazaviy jarayonini ta'minlaydi, ammo har bir jurnalning o'ziga xos ehtiyojlari bor. Ba'zi jurnallarga plagiat tekshiruvi kerak bo'lsa, boshqalariga statistik hisobot, ijtimoiy tarmoqlarga integratsiya yoki maxsus to'lov tizimlari zarur bo'ladi. Bularning barchasi alohida plaginlar orqali qo'shiladi, shu bilan birga tizimning asosiy kodiga tegilmaydi. Bu yondashuv tufayli har bir jurnal o'z ehtiyojiga mos konfiguratsiyani qurishi mumkin, boshqa jurnallarga kerak bo'lmagan ortiqcha funksiyalarni yuklamasdan.

Plaginlarning asosiy turlari

OJS'da bir necha yo'nalishdagi plaginlar mavjud bo'lib, har biri o'z vazifasini bajaradi:

• Generic plaginlar, umumiy funksiyalar uchun, masalan captcha yoki maxsus bildirishnomalar
• Import/export plaginlar, ma'lumotlarni boshqa tizimlardan ko'chirish yoki tashqariga uzatish uchun
• Metadata plaginlari, DOI, ORCID kabi identifikatorlar bilan ishlash uchun
• Report plaginlari, statistika va foydalanish hisobotlarini shakllantirish uchun
• Gateway plaginlari, tashqi tizimlar bilan bog'lanish uchun, masalan OAI-PMH protokoli orqali
• Blocks plaginlari, sayt yon panelidagi vizual elementlarni boshqarish uchun

Bu ro'yxat to'liq emas, chunki PKP jamiyati muntazam ravishda yangi plaginlar taqdim etib boradi. Jurnal administratori ularning barchasini birdaniga o'rganishga urinmasligi kerak, balki o'z jurnalining hozirgi ehtiyojiga mos keladiganlarini asta-sekin tanlab borishi maqsadga muvofiq.

Plaginlar amalda qanday ishlaydi

Har bir plagin OJS admin panelida alohida yoqiladi va sozlanadi. Ko'p plaginlar standart o'rnatilishda tizimga qo'shilgan holda keladi, faqat faollashtirishni talab qiladi. Ba'zilarini esa PKP jamiyati yoki uchinchi tomon dasturchilari alohida tayyorlaydi va qo'shimcha o'rnatishni talab qiladi. Muhim jihat shundaki, har bir yangi plagin tizim yukini biroz oshiradi, ma'lumotlar bazasiga qo'shimcha so'rovlar yuborishi yoki server resurslarini sarflashi mumkin. Shu sababli faqat haqiqatan zarur bo'lgan funksiyalarni yoqish, keraksiz plaginlarni faol holatda qoldirmaslik tavsiya etiladi.

Amaliyotda ko'plab jurnal jamoalari yangi plaginni faollashtirgandan so'ng uning boshqa faol plaginlar bilan qanday o'zaro ta'sirlashishini kuzatib bormaydi, natijada kutilmagan xatoliklar faqat foydalanuvchi shikoyat qilganda ma'lum bo'ladi. Shu sababli har bir yangi plagin faollashtirilgandan keyin asosiy funksiyalarni, jumladan maqola yuklash va taqriz jarayonini qo'lda tekshirib chiqish foydali odat hisoblanadi. Bundan tashqari, plaginlar sozlamalari odatda ma'lumotlar bazasida alohida jadvallarda saqlanadi, shuning uchun plaginni o'chirishdan oldin uning qanday ma'lumot qoldirishini oldindan bilib olish tavsiya etiladi, aks holda kerakli sozlamalar qayta o'rnatishda yo'qolib qolishi mumkin.

Plagin tanlashda nimalarga e'tibor berish kerak

Plagin tanlashda uning OJS versiyasi bilan mosligini, so'nggi yangilanish sanasini va jamiyat tomonidan qo'llab-quvvatlanish darajasini tekshirish muhim. Eskirgan yoki uzoq vaqtdan beri yangilanmagan plaginlar xavfsizlik zaifliklariga sabab bo'lishi mumkin, ayniqsa ular tashqi tizimlar bilan ma'lumot almashsa. Bundan tashqari, plaginning rasmiy PKP katalogida ro'yxatga olinganligi ham ishonchlilik belgisi hisoblanadi.

Maslahat: yangi plaginni doim avval test muhitida sinab ko'ring, keyingina asosiy saytga o'rnating.

Agar jurnal jamoasi texnik jihatdan plaginlarni mustaqil sozlashda qiynalsa, bu jarayonni professional darajada amalga oshirish uchun tariflar sahifasida JurnalKonsalting taklif etadigan xizmatlar bilan tanishib chiqish mumkin.

Ko'p so'raladigan savollar

OJS plaginlarini kim ishlab chiqadi?

Ko'pchilik asosiy plaginlarni PKP jamoasi tayyorlaydi, ammo ochiq kodli tabiati tufayli uchinchi tomon dasturchilari va hatto individual tadqiqotchilar ham o'z plaginlarini yaratib, jamiyat bilan bo'lishishi mumkin.

Plaginlar sayt tezligiga ta'sir qiladimi?

Ha, har bir faol plagin qo'shimcha resurs sarflaydi, shuning uchun faqat zarur bo'lganlarini yoqish, keraksizlarini esa muntazam tekshirib o'chirib borish maqsadga muvofiq.