Ilmiy maqolada plagiatdan qanday qochish kerak?

Plagiat ilmiy jamoatchilikda eng jiddiy qoidabuzarliklardan biri hisoblanadi. Ko'pincha mualliflar buni ataylab emas, balki manbalar bilan ishlash qoidalarini yetarlicha bilmagani sababli sodir etadi. Shu bois plagiatning turlarini va undan qochish yo'llarini bilish har bir muallif uchun zarur, chunki bexosdan sodir bo'lgan plagiat ham jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, jumladan maqolaning rad etilishiga sabab bo'lishi mumkin.

Plagiatning asosiy turlari

Plagiat faqat boshqa birovning matnini so'zma-so'z ko'chirish bilan cheklanmaydi. Quyidagi holatlar ham plagiat hisoblanishi mumkin:

• To'g'ridan-to'g'ri ko'chirish: manba ko'rsatilmasdan matnni aynan olish.
• Noto'g'ri parafraz: matnni ozgina o'zgartirib, lekin manbani ko'rsatmay ishlatish.
• O'z-o'zini plagiat qilish: avvalgi o'z ishlaringizni yangi manba sifatida ko'rsatmasdan qayta ishlatish.
• Mozaik plagiat: turli manbalardan olingan parchalarni birlashtirib, o'z fikri sifatida taqdim etish.

To'g'ri sitatalash amaliyoti

Har qanday boshqa muallifning fikri, ma'lumoti yoki dalili ishlatilganda, uning manbasi aniq ko'rsatilishi kerak. Bevosita iqtibos qo'shtirnoq ichida beriladi va sahifa raqami ko'rsatiladi, parafraz qilingan fikr esa o'z so'zlari bilan qayta ifodalanib, baribir manba ko'rsatiladi. Bir manbaga juda ko'p tayanish, hatto to'g'ri sitatalangan bo'lsa ham, taqrizchida savol tug'dirishi mumkin, chunki bu tadqiqotning mustaqilligi haqida shubha uyg'otadi. Har bir sitata matn ichida aniq kontekstda, izohsiz qoldirmasdan berilishi kerak.

Parafraz qilishni qanday to'g'ri bajarish kerak

Sifatli parafraz uchun avval manba matnini to'liq tushunib olish, so'ngra kitobni yopib, o'z so'zlaringiz bilan fikrni qayta yozish tavsiya etiladi. Faqat bir-ikki so'zni sinonim bilan almashtirish yetarli emas, chunki bu haligacha yaqin parafraz sifatida baholanishi mumkin. Original jumla tuzilishini ham o'zgartirish, fikrni o'z mantig'ingiz bilan qayta tuzish zarur. Parafraz qilingandan so'ng ham manbani ko'rsatishni unutmaslik kerak, chunki g'oyaning o'zi boshqa muallifga tegishli bo'lib qoladi.

Jamoaviy yozilgan maqolalarda plagiat xavfi yanada oshadi, chunki turli mualliflar turli manbalardan foydalanadi va matnlarni birlashtirish jarayonida kimdir boshqa muallifning parchasini o'zgartirmasdan qoldirib qo'yishi mumkin. Shu sababli hammuallifli ishlarda yakuniy matnni birgalikda, manbalarga alohida e'tibor berib qayta ko'rib chiqish tavsiya etiladi. Rasmlar, jadvallar va grafiklarni ham plagiat tushunchasi qamrab oladi, ya'ni boshqa muallifning vizual materialini ruxsatsiz yoki manbasiz ishlatish ham qoidabuzarlik hisoblanadi. Agar avvalgi tadqiqotingizdagi ma'lumotlar yoki jadvallardan qayta foydalanish zarur bo'lsa, buni aniq ko'rsatib, tegishli ruxsat yoki havolani keltirish lozim. Ilmiy halollik nafaqat qoidabuzarlikdan qochish, balki o'z fikringiz va boshqalarning hissasini aniq ajratib ko'rsata olish qobiliyati sifatida ham tushunilishi kerak.

Maslahat: matnni yozib bo'lgach, uni antiplagiat dasturi orqali tekshirib chiqing va yuqori foiz ko'rsatgan qismlarni qayta ko'rib chiqing, hatto ular tasodifiy o'xshashlik bo'lsa ham.

Plagiatni tekshirish vositalari

Ko'pchilik jurnallar maqolani qabul qilishdan oldin maxsus antiplagiat dasturlari orqali avtomatik tekshiruvdan o'tkazadi. Shu sababli maqolani yuborishdan oldin mualliflarning o'zi ham shunday tekshiruvni oldindan o'tkazib ko'rishi tavsiya etiladi. Bu nafaqat qoidabuzarlikning oldini oladi, balki tasodifiy o'xshashliklarni ham vaqtida topish imkonini beradi. Agar matnni tekshirish va tozalashda yordam kerak bo'lsa, JurnalKonsalting jamoasi bilan bog'lanish orqali maslahat olishingiz mumkin.

Antiplagiat tekshiruvidan yuqori foiz chiqishi har doim ham qoidabuzarlik degani emas, ba'zan bu umumiy iboralar, atama va adabiyotlar ro'yxati hisobiga yuzaga keladi. Shu sababli natijani ko'r-ko'rona emas, har bir ta'kidlangan qismni alohida ko'rib chiqib baholash zarur. Agar tadqiqot ko'p mualliflik bo'lsa, yakuniy nusxani yuborishdan oldin barcha mualliflarning o'zaro matnlarni solishtirib chiqishi ham tasodifiy o'xshashliklarning oldini oladi.

Ko'p so'raladigan savollar

O'z avvalgi ishimni qayta ishlatsam plagiat hisoblanadimi?

Ha, agar manba ko'rsatilmasa, bu o'z-o'zini plagiat qilish deb hisoblanadi va jurnal tomonidan qoidabuzarlik sifatida baholanishi mumkin. Shu sababli avvalgi ishlaringizdan foydalanish zarur bo'lsa, buni albatta aniq sitatalash orqali ko'rsatish tavsiya etiladi.

Antiplagiat dasturi 0 foiz ko'rsatishi shartmi?

Yo'q, ma'lum foiz odatiy holat hisoblanadi, chunki umumiy iboralar va manbalar ro'yxati ham dastur tomonidan aniqlanadi, muhimi noyob mazmun asl bo'lishi. Muhimi, o'xshashlik foizi emas, balki ta'kidlangan qismlarning tabiati va manba ko'rsatilgan yoki ko'rsatilmaganligi hisoblanadi.