Ilmiy maqola uchun annotatsiya (abstract) qanday yoziladi?

Annotatsiya, ya'ni abstract, maqolaning eng ko'p o'qiladigan qismidir. Ko'pgina o'quvchilar butun maqolani emas, faqat annotatsiyani o'qib, tadqiqot mazmuni bilan tanishadi va shu asosda uni to'liq o'qish yoki o'qimaslik haqida qaror qabul qiladi. Shuning uchun uni sifatli yozish maqolaning yetib borishiga va sitata qilinishiga bevosita ta'sir qiladi. Ko'p mualliflar bu qismni yengiltak deb hisoblaydi, lekin aslida u eng ko'p mehnat talab qiladigan bo'limlardan biridir.

Annotatsiya nima uchun kerak

Annotatsiya maqolaning qisqartirilgan nusxasi bo'lib, unda tadqiqot maqsadi, usuli, asosiy natijalari va xulosasi ixcham shaklda beriladi. Uning vazifasi o'quvchiga to'liq matnni o'qishga arziydimi yoki yo'qligini tez baholash imkonini berishdir. Ko'pgina ma'lumotlar bazalari va qidiruv tizimlari ham aynan annotatsiya matniga tayanib maqolani indekslashtiradi, shu sababli undagi so'zlar tanlovi maqolaning topilishiga ham ta'sir qiladi. Bundan tashqari, ko'p konferensiya tashkilotchilari ham dastlabki qarorni faqat annotatsiya asosida qabul qiladi, shuning uchun uning sifati amaliy ahamiyatga ega.

Annotatsiyaning odatiy tarkibi

Yaxshi annotatsiya quyidagi elementlarni o'z ichiga oladi:

• Tadqiqot muammosi va uning dolzarbligi haqida bir-ikki jumla.
• Tadqiqotning aniq maqsadi yoki qo'yilgan savoli.
• Qo'llanilgan metod yoki yondashuvning qisqacha tavsifi.
• Asosiy natijalar, mumkin bo'lsa aniq tendensiya yoki qiymatlar bilan.
• Xulosa yoki natijaning nazariy hamda amaliy ahamiyati.

Bu elementlarning barchasi odatda 150-250 so'z hajmida joylashtiriladi, aniq son esa jurnal talabiga qarab farqlanadi, ba'zi jurnallar esa strukturaviy annotatsiya, ya'ni har bir element uchun alohida sarlavhacha talab qilishi mumkin. Strukturaviy annotatsiyada odatda Maqsad, Metodlar, Natijalar va Xulosa kabi kichik sarlavhalar aniq ajratib ko'rsatiladi.

Annotatsiya uslubi sohaga qarab ham farqlanishi mumkin. Tabiiy va tibbiy fanlarda strukturaviy annotatsiya ko'proq afzal ko'riladi, chunki u o'quvchiga tadqiqotning har bir bosqichini tezda topish imkonini beradi. Gumanitar va ijtimoiy fanlarda esa erkin, uzluksiz matn shaklidagi annotatsiya ko'proq uchraydi, bunda fikrlar tabiiy oqimda bir-biriga bog'lanadi. Har ikkala holatda ham annotatsiya mustaqil, alohida o'qilganda ham tushunarli bo'lishi shart, chunki ko'pchilik o'quvchi faqat shu qismni ko'radi va shu asosida maqola bilan tanishishga qaror qiladi. Annotatsiyani yozishda konkret fe'llardan foydalanish, masalan aniqlandi yoki tahlil qilindi kabi so'zlar, uni yanada ishonchli va aniq qiladi. Umumiy, hech narsani bildirmaydigan iboralardan, masalan bu maqolada muhim masala ko'rib chiqiladi kabi jumlalardan qochish tavsiya etiladi, chunki ular joy egallaydi, lekin o'quvchiga foydali ma'lumot bermaydi. Annotatsiyani chet tilida, ayniqsa ingliz tilida yozishda ham xuddi shu tamoyillarga rioya qilish, ortiqcha murakkab jumlalardan qochish maqsadga muvofiq.

Annotatsiyani qanday yozish kerak

Annotatsiyani maqolaning eng oxirida, butun matn tayyor bo'lgandan keyin yozish tavsiya etiladi. Shunda tadqiqotning barcha muhim jihatlarini xolisona ko'rib chiqish va faqat eng muhimlarini tanlab olish osonroq bo'ladi. Har bir gap aniq va lo'nda bo'lishi, ortiqcha kirish so'zlaridan hamda umumiy iboralardan qochish kerak. Annotatsiyani yozib bo'lgach, uni maqoladan alohida, mustaqil matn sifatida qayta o'qib chiqish foydali, shunda mantiqiy uzilishlar tezroq ko'rinadi. Yaxshisi, annotatsiyani bir necha marta qayta yozib, har safar so'zlarni yanada aniqroq va qisqaroq qilishga harakat qiling.

Maslahat: annotatsiyada yangi ma'lumot yoki asosiy matnda yo'q xulosa keltirmang, u faqat maqola mazmunining aniq va ixcham aks-sadosi bo'lishi kerak.

Ko'p uchraydigan xatolar

Mualliflar ko'pincha annotatsiyani juda umumiy yoki aksincha ortiqcha texnik tafsilotlar bilan to'ldiradi, bu esa o'quvchini chalg'itadi. Yana bir keng tarqalgan xato — annotatsiyada manbalarga havola qoldirish, bu esa ko'pchilik jurnal standartlarida ruxsat etilmaydi, chunki annotatsiya ko'pincha asosiy matndan alohida indekslanadi. Ba'zan mualliflar annotatsiyada kirish qismidagi umumiy gaplarni takrorlaydi, holbuki u faqat konkret natijalarga qaratilishi kerak. Agar annotatsiyani mustaqil tayyorlash qiyin bo'lsa, JurnalKonsalting mutaxassislari matnni jurnal talablariga moslab tahrirlab berishlari mumkin. Xizmatlar bo'yicha batafsil ma'lumotni tariflar bo'limidan olishingiz mumkin.

Ko'p so'raladigan savollar

Annotatsiya qancha so'zdan iborat bo'lishi kerak?

Ko'pincha 150-250 so'z oralig'ida bo'ladi, lekin aniq talab har bir jurnalning ko'rsatmalarida ko'rsatiladi, shu sababli yozishdan oldin ularni tekshirib olish tavsiya etiladi.

Annotatsiyada adabiyotlarga havola berish mumkinmi?

Odatda yo'q, chunki annotatsiya alohida indekslanadi va unda tashqi havolalar tushunarsiz bo'lib qolishi mumkin, faqat ayrim jurnallar bundan istisno qilishi mumkin.